نوار عصب و عضله (EMG و NCV) چیست؟
نوار عصب و عضله مجموعه‌ای از بررسی‌های الکتروفیزیولوژیک است که برای ارزیابی عملکرد اعصاب محیطی، عضلات و ارتباط میان آن‌ها انجام می‌شود.
این بررسی معمولاً از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
۱. تست هدایت عصبی (NCV یا NCS)
در این بخش، سرعت و قدرت انتقال پیام الکتریکی در اعصاب بررسی می‌شود. برای انجام آزمایش، الکترودهایی روی پوست قرار می‌گیرند و تحریک‌های الکتریکی خفیفی به عصب وارد می‌شود.
پاسخ عصب به این تحریک‌ها ثبت می‌شود تا مشخص شود پیام‌های عصبی با چه سرعت و کیفیتی منتقل می‌شوند.
۲. الکترومیوگرافی (EMG)
در این مرحله فعالیت الکتریکی عضلات بررسی می‌شود. پزشک با استفاده از یک الکترود سوزنی بسیار ظریف، فعالیت الکتریکی عضله را در حالت استراحت و هنگام انقباض ثبت می‌کند.
ترکیب نتایج این دو آزمایش می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره محل و نوع اختلال عصبی یا عضلانی در اختیار پزشک قرار دهد.
نوار عصب و عضله چه بیماری‌هایی را نشان می‌دهد؟
این آزمایش برای بررسی طیف مختلفی از اختلالات عصبی و عضلانی کاربرد دارد. البته نتیجه آن به‌تنهایی به معنای تشخیص قطعی تمام بیماری‌ها نیست و باید در کنار معاینه و سایر بررسی‌های پزشکی تفسیر شود.
مهم‌ترین مشکلاتی که ممکن است با کمک این آزمایش بررسی شوند عبارت‌اند از:
سندرم تونل کارپال
سندرم تونل کارپال یکی از شایع‌ترین علل بی‌حسی و گزگز دست است. این مشکل زمانی ایجاد می‌شود که عصب مدیان در ناحیه مچ دست تحت فشار قرار بگیرد.
علائم رایج عبارت‌اند از:
خواب‌رفتگی انگشت شست، اشاره و میانی
گزگز دست، به‌خصوص هنگام شب
ضعف در گرفتن اشیا
کاهش قدرت عضلات شست در موارد پیشرفته
نوار عصب و عضله می‌تواند به بررسی وجود فشار روی عصب مدیان و شدت اختلال کمک کند.
نوروپاتی محیطی
نوروپاتی محیطی به اختلال عملکرد اعصاب خارج از مغز و نخاع گفته می‌شود.
این مشکل ممکن است با علائمی مانند سوزش پاها، بی‌حسی انگشتان، احساس مورمور شدن و کاهش حس در اندام‌ها همراه باشد.
دیابت یکی از علل مهم نوروپاتی محیطی است.
رادیکولوپاتی گردنی و کمری
گاهی ریشه‌های عصبی خارج‌شده از ستون فقرات به دلیل عواملی مانند بیرون‌زدگی دیسک یا تنگی کانال نخاعی تحت فشار قرار می‌گیرند.
این وضعیت می‌تواند باعث انتشار درد از گردن به دست یا از کمر به پا شود.
در برخی موارد، EMG به پزشک کمک می‌کند درگیری ریشه عصبی و شواهد آسیب عصبی را بررسی کند.
نکته مهم اینکه نوار عصب و عضله جایگزین MRI نیست و همه انواع مشکلات دیسک را نشان نمی‌دهد.
بیماری‌های عضلانی
برخی بیماری‌ها مستقیماً عضلات را درگیر می‌کنند و باعث ضعف، خستگی یا اختلال در عملکرد آن‌ها می‌شوند.
الکترومیوگرافی می‌تواند در بررسی بیماری‌های عضلانی و افتراق برخی اختلالات عضلانی از بیماری‌های عصبی کمک‌کننده باشد.
سایر اختلالات عصبی
بر اساس علائم و نظر متخصص، این آزمایش ممکن است در بررسی برخی بیماری‌های نورون حرکتی، اختلالات انتقال عصب به عضله و آسیب‌های عصبی ناشی از ضربه نیز کاربرد داشته باشد.
نوار عصب دست برای چیست؟
نوار عصب دست معمولاً برای بررسی عملکرد اعصاب محیطی دست و بازو انجام می‌شود.
پزشک ممکن است در شرایط زیر انجام این آزمایش را درخواست کند:
بی‌حسی و گزگز مداوم انگشتان
ضعف دست و کاهش قدرت گرفتن اشیا
درد و خواب‌رفتگی شبانه دست
شک به سندرم تونل کارپال
احتمال آسیب عصب اولنار در ناحیه آرنج
آسیب عصبی پس از ضربه یا جراحی
یکی از کاربردهای مهم این آزمایش، بررسی عصب مدیان و عصب اولنار است.
نوار عصب پا چه کاربردی دارد؟
نوار عصب پا برای بررسی عملکرد اعصاب محیطی اندام تحتانی استفاده می‌شود.
این آزمایش ممکن است در شرایط زیر تجویز شود:
بی‌حسی یا سوزش کف پا
ضعف عضلات پا
افتادگی پنجه پا
گزگز انگشتان پا
دردهای تیرکشنده اندام تحتانی
شک به نوروپاتی ناشی از دیابت
بررسی برخی آسیب‌های عصبی مرتبط با مشکلات ستون فقرات
در صورت وجود درد سیاتیکی، پزشک ممکن است از نتایج این آزمایش برای بررسی شواهد درگیری ریشه‌های عصبی استفاده کند.
تفاوت نوار عصب و عضله با MRI چیست؟
این دو روش برای بررسی جنبه‌های متفاوتی از سلامت سیستم عصبی و عضلانی استفاده می‌شوند.
MRI با استفاده از تصویربرداری، ساختارهای بدن مانند دیسک‌های بین مهره‌ای، نخاع، ریشه‌های عصبی و بافت‌های اطراف را بررسی می‌کند.
در مقابل، نوار عصب و عضله عملکرد الکتریکی اعصاب و عضلات را ارزیابی می‌کند.
بنابراین:
MRI بیشتر برای بررسی ساختارهای آناتومیک کاربرد دارد.
NCV سرعت و کیفیت انتقال پیام عصبی را بررسی می‌کند.
EMG فعالیت الکتریکی عضلات را ارزیابی می‌کند.
گاهی پزشک برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر، هر دو روش را تجویز می‌کند.
آیا نوار عصب و عضله درد دارد؟
میزان ناراحتی در این آزمایش به نوع بررسی و حساسیت فرد بستگی دارد.
در بخش هدایت عصبی، تحریک‌های الکتریکی خفیف ممکن است احساس شوک کوتاه یا پرش عضلانی ایجاد کنند.
در بخش EMG، ورود سوزن الکترودی ظریف به عضله ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد. این سوزن برای تزریق دارو نیست و صرفاً فعالیت الکتریکی عضله را ثبت می‌کند.
بیشتر افراد این آزمایش را قابل تحمل می‌دانند.
قبل از نوار عصب و عضله چه آمادگی‌هایی لازم است؟
برای انجام صحیح آزمایش بهتر است چند نکته را رعایت کنید:
۱. پوست ناحیه مورد بررسی تمیز باشد و از کرم، روغن یا لوسیون استفاده نکنید.
۲. لباس راحت و مناسبی بپوشید که دسترسی به اندام مورد آزمایش آسان باشد.
۳. اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، به‌خصوص داروهای رقیق‌کننده خون، پزشک را مطلع کنید.
۴. اگر دستگاه ضربان‌ساز قلب یا وسیله الکترونیکی کاشتنی دارید، حتماً پیش از آزمایش اطلاع دهید.
۵. سابقه بیماری‌های زمینه‌ای و نتایج آزمایش‌های قبلی را همراه داشته باشید.
۶. داروهای تجویزشده را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
نوار عصب و عضله چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان آزمایش به تعداد اعصاب و عضلات مورد بررسی، نوع علائم و هدف تشخیصی بستگی دارد.
بررسی یک اندام ممکن است زمان کمتری نیاز داشته باشد، در حالی که بررسی هم‌زمان دست‌ها و پاها یا ارزیابی گسترده‌تر اعصاب می‌تواند طولانی‌تر باشد.
مدت دقیق آزمایش را مرکز انجام‌دهنده بر اساس درخواست پزشک مشخص می‌کند.
آیا نوار عصب و عضله عوارض دارد؟
این آزمایش معمولاً روشی کم‌خطر محسوب می‌شود.
پس از بخش سوزنی ممکن است درد خفیف، حساسیت یا کبودی جزئی در محل ورود سوزن ایجاد شود که معمولاً موقتی است.
در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد، اختلالات انعقادی یا داشتن دستگاه ضربان‌ساز، لازم است پیش از انجام آزمایش با پزشک و مرکز مربوطه هماهنگ کنید.
نتیجه نوار عصب و عضله چگونه تفسیر می‌شود؟
گزارش این آزمایش ممکن است شامل اطلاعات مختلفی باشد، از جمله:
سرعت هدایت عصبی
دامنه پاسخ‌های عصبی
تأخیر زمانی انتقال پیام
الگوی فعالیت الکتریکی عضلات
شواهد احتمالی آسیب عصبی یا عضلانی
تفسیر این اطلاعات به دانش تخصصی و بررسی شرایط بالینی بیمار نیاز دارد.
برای مثال، کاهش سرعت هدایت عصبی ممکن است در برخی اختلالات فشاری عصب مشاهده شود. از طرف دیگر، تغییرات فعالیت الکتریکی عضله ممکن است به نفع درگیری عصبی یا بیماری عضلانی باشد.
هیچ عدد یا یافته‌ای را نباید بدون توجه به علائم، معاینه و شرایط بیمار به‌عنوان تشخیص قطعی در نظر گرفت.
برای انجام نوار عصب و عضله به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
متخصص مغز و اعصاب (نورولوژی) و متخصص طب فیزیکی و توانبخشی از جمله پزشکانی هستند که در ارزیابی اختلالات عصبی و عضلانی نقش دارند.
پزشک با توجه به علائم، معاینه فیزیکی و سوابق پزشکی مشخص می‌کند که آیا انجام EMG و NCV ضروری است یا خیر.
در برخی موارد، نتیجه آزمایش ممکن است به بررسی‌های تکمیلی یا ارجاع به متخصص ارتوپدی، جراح مغز و اعصاب یا سایر تخصص‌های مرتبط نیاز داشته باشد.