دیسک کمر چیست و چگونه باعث درد می‌شود؟
بین مهره‌های ستون فقرات، ساختارهایی به نام دیسک بین‌مهره‌ای قرار دارند که به تحمل فشار و حرکت ستون فقرات کمک می‌کنند. اگر بخشی از دیسک بیرون بزند و به عصب مجاور فشار وارد کند، ممکن است درد یا اختلالات حسی در مسیر عصب ایجاد شود.
علائم دیسک کمر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
کمردرد که گاهی به باسن یا پا انتشار پیدا می‌کند.
گزگز یا بی‌حسی در بخشی از پا.
ضعف عضلانی در پا یا مچ پا.
تشدید درد هنگام سرفه، عطسه یا برخی حرکات.
وجود این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که بیمار به جراحی نیاز دارد. برخی افراد حتی با وجود تغییرات دیسک در MRI، علامت قابل‌توجهی ندارند.
آیا دیسک کمر بدون جراحی درمان می‌شود؟
بله. بسیاری از موارد فتق دیسک کمر بدون جراحی بهبود پیدا می‌کنند. پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، درمان‌های زیر را پیشنهاد کند:
۱. اصلاح فعالیت‌های روزمره
در مرحله اولیه، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و حرکاتی که درد را تشدید می‌کنند می‌تواند مفید باشد. استراحت طولانی‌مدت در تخت معمولاً توصیه نمی‌شود و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های قابل‌تحمل اهمیت دارد.
۲. دارودرمانی
پزشک ممکن است برای کنترل درد و التهاب، داروی مناسب تجویز کند. انتخاب دارو به شرایط جسمی، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی فرد بستگی دارد.
۳. فیزیوتراپی و تمرین‌های درمانی
تمرین‌های متناسب با وضعیت بیمار می‌توانند به بهبود حرکت، افزایش توان عضلات و بازگشت به فعالیت‌های روزانه کمک کنند. برنامه تمرینی باید با توجه به علائم و ارزیابی متخصص تنظیم شود.
۴. تزریق‌های درمانی در موارد منتخب
در برخی بیماران، تزریق اپیدورال می‌تواند برای کاهش درد ناشی از التهاب ریشه عصبی در نظر گرفته شود. این روش برای همه مناسب نیست و لزوماً بیرون‌زدگی دیسک را برطرف نمی‌کند.
چه زمانی جراحی دیسک کمر لازم می‌شود؟
جراحی ممکن است در شرایط زیر مطرح شود:
ادامه درد شدید با وجود درمان مناسب: اگر درد تیرکشنده پا برای مدت قابل‌توجهی ادامه داشته باشد، فعالیت‌های روزانه را مختل کند و با درمان غیرجراحی مناسب بهبود نیابد، ارزیابی برای جراحی می‌تواند ضروری باشد.
ضعف عضلانی ناشی از فشار عصبی: ضعف قابل‌توجه یا رو به افزایش در پا می‌تواند نشانه آسیب عصبی باشد و به ارزیابی سریع متخصص نیاز دارد.
سندرم دم‌اسبی: این وضعیت نادر اما اورژانسی در اثر فشار بر مجموعه‌ای از اعصاب پایین ستون فقرات ایجاد می‌شود. اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، دشواری در شروع ادرار یا بی‌حسی ناحیه بین پاها از علائم هشدار آن هستند. در چنین شرایطی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
روش‌های جراحی دیسک کمر چیست؟
نوع عمل بر اساس محل بیرون‌زدگی دیسک، میزان فشار عصبی و وضعیت عمومی بیمار انتخاب می‌شود.
میکرودیسککتومی
در این روش، جراح بخش بیرون‌زده دیسک را که به عصب فشار وارد می‌کند، خارج می‌کند. هدف اصلی، کاهش فشار بر عصب و بهبود درد تیرکشنده پا است.
جراحی با روش‌های کم‌تهاجمی
در بیماران منتخب، از روش‌هایی استفاده می‌شود که با برش کوچک‌تر و آسیب کمتر به بافت‌های اطراف انجام می‌شوند. مناسب بودن این روش‌ها به شرایط بیمار و تجربه جراح بستگی دارد.
رفع فشار عصبی
اگر تنگی کانال نخاعی یا مشکلات دیگری نیز وجود داشته باشد، ممکن است به عملی برای کاهش فشار بر ساختارهای عصبی نیاز باشد. همه بیماران مبتلا به دیسک کمر به این روش یا به جوش دادن مهره‌ها نیاز ندارند.
آیا جراحی دیسک کمر خطر دارد؟
مانند هر عمل جراحی دیگری، جراحی دیسک کمر نیز ممکن است با عوارضی مانند عفونت، خونریزی، نشت مایع مغزی‌نخاعی، آسیب عصبی یا عود فتق دیسک همراه باشد. احتمال این عوارض به نوع عمل و شرایط بیمار بستگی دارد.
پیش از تصمیم‌گیری، بیمار باید درباره مزایا، محدودیت‌ها، خطرات و گزینه‌های جایگزین با جراح مغز و اعصاب یا متخصص جراحی ستون فقرات گفت‌وگو کند.
برای تشخیص دیسک کمر به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
متخصص مغز و اعصاب می‌تواند در ارزیابی مشکلات عصبی نقش داشته باشد. برای بررسی نیاز به عمل، مراجعه به جراح مغز و اعصاب یا جراح ارتوپد دارای تخصص مرتبط با ستون فقرات نیز ممکن است مناسب باشد.
پزشک بر اساس شرح حال و معاینه عصبی تصمیم می‌گیرد که آیا MRI یا آزمایش دیگری لازم است. نتیجه MRI باید در کنار علائم بیمار تفسیر شود؛ زیرا مشاهده بیرون‌زدگی دیسک به‌تنهایی دلیل کافی برای جراحی نیست.