تب از چه دمایی شروع می‌شود؟
دمای طبیعی بدن در افراد مختلف و در ساعات گوناگون شبانه‌روز کمی تغییر می‌کند. به‌طور معمول، دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر تب محسوب می‌شود؛ هرچند روش اندازه‌گیری دما و شرایط فرد نیز در تفسیر آن اهمیت دارند.
تب یک بیماری مستقل نیست، بلکه علامتی است که می‌تواند در اثر عفونت، التهاب، واکنش به برخی داروها و شرایط پزشکی دیگر ایجاد شود. بنابراین، برای درمان مؤثر، باید در صورت لزوم علت اصلی آن مشخص شود.
علت تب بی‌دلیل در بزرگسالان چیست؟
علل تب گسترده‌اند و تنها بر اساس اندازه‌گیری دمای بدن نمی‌توان بیماری مشخصی را تشخیص داد. مهم‌ترین علت‌های احتمالی عبارت‌اند از:
۱. عفونت‌های ویروسی
بسیاری از موارد تب به عفونت‌های ویروسی مربوط هستند. آنفلوانزا، کووید ۱۹ و برخی عفونت‌های ویروسی دیگر ممکن است با تب، بدن‌درد، سردرد، خستگی، سرفه یا گلودرد همراه باشند.
بعضی از این عفونت‌ها بدون درمان اختصاصی بهبود می‌یابند، اما شدت علائم، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط فرد می‌توانند تصمیم‌گیری درباره درمان را تغییر دهند.
۲. عفونت‌های باکتریایی
عفونت‌های دستگاه ادراری، ریه، پوست و بافت‌های نرم و برخی عفونت‌های دیگر ممکن است باعث تب شوند. گاهی نشانه‌های موضعی مانند سوزش ادرار، درد پهلو، سرفه یا قرمزی پوست وجود دارند؛ اما در برخی موارد، علائم اولیه واضح نیستند.
عفونت باکتریایی همیشه به معنای نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست؛ تشخیص پزشک و نوع عفونت تعیین می‌کند که چه درمانی مناسب است.
۳. عفونت‌های مرتبط با سفر یا منطقه زندگی
برخی عفونت‌ها در مناطق جغرافیایی مشخص شایع‌تر هستند یا پس از سفر به مناطق خاص بروز می‌کنند. برای مثال، مالاریا در بعضی مناطق جهان وجود دارد و تب پس از سفر به منطقه درگیر آن باید جدی گرفته شود.
در ایران نیز بسته به منطقه، فصل، تماس با ناقلان بیماری، سفر و شرایط محیطی، احتمال برخی بیماری‌های عفونی متفاوت است. سابقه سفر، گزش حشرات، تماس با حیوانات و مصرف آب یا غذای مشکوک اطلاعات مهمی برای پزشک هستند.
۴. عفونت‌های ادراری و کلیوی
عفونت ادراری ممکن است با سوزش یا تکرر ادرار همراه باشد. اگر عفونت به کلیه‌ها برسد، تب، لرز، درد پهلو، تهوع یا استفراغ نیز ممکن است ایجاد شود.
تب همراه با درد پهلو یا علائم ادراری، به‌ویژه در صورت بدحالی، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
۵. بیماری‌های التهابی و خودایمنی
همه تب‌ها ناشی از عفونت نیستند. بعضی بیماری‌های التهابی یا خودایمنی نیز می‌توانند باعث تب مداوم یا عودکننده شوند. درد مفاصل، بثورات پوستی یا علائم عمومی دیگر ممکن است در کنار تب دیده شوند.
۶. واکنش به داروها
برخی داروها ممکن است در مواردی باعث تب شوند. اگر تب پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، باید این موضوع به پزشک اطلاع داده شود. داروی تجویزشده را بدون مشورت پزشک خودسرانه قطع نکنید؛ مگر اینکه واکنش شدید و اورژانسی رخ داده باشد که در آن صورت باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
تب طولانی‌مدت چه زمانی نگران‌کننده است؟
مدت تب به‌تنهایی برای تعیین شدت بیماری کافی نیست. بااین‌حال، تداوم تب، بازگشت مکرر آن یا همراهی آن با علائم تازه می‌تواند نشان دهد که بررسی بیشتری لازم است.
اگر تب چند روز ادامه پیدا کند، رو به بهبود نباشد یا پس از فروکش کردن دوباره بازگردد، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، دریافت‌کنندگان شیمی‌درمانی، افراد پیوندشده و کسانی که بیماری زمینه‌ای مهم دارند، ارزیابی ممکن است زودتر ضرورت پیدا کند.
اصطلاح «تب با منشأ ناشناخته» نیز در پزشکی تعریف مشخصی دارد و به هر تبی که در خانه علت آن معلوم نشده است گفته نمی‌شود؛ این اصطلاح پس از بررسی‌های پزشکی و با توجه به معیارهای تشخیصی به کار می‌رود.
چه علائمی همراه تب نیازمند مراجعه فوری هستند؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، منتظر پایین آمدن تب در خانه نمانید و فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید:
دشواری تنفس یا درد شدید قفسه سینه
گیجی جدید، کاهش هوشیاری یا تشنج
سردرد شدید همراه با سفتی گردن
بثورات پوستی غیرمعمول که با فشار محو نمی‌شوند، به‌ویژه همراه با بدحالی
درد شدید و ناگهانی یا بدتر شدن سریع وضعیت عمومی
ناتوانی در نوشیدن مایعات یا نشانه‌های شدید کم‌آبی
اگر تب پس از سفر به منطقه‌ای که مالاریا در آن وجود دارد ایجاد شده است، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ حتی اگر علائم در ابتدا خفیف باشند.
پزشک برای تشخیص علت تب چه بررسی‌هایی انجام می‌دهد؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع تب، بالاترین دمای ثبت‌شده، الگوی تغییر دما، علائم همراه، داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه سفر سؤال می‌کند. سپس بر اساس شرایط فرد، معاینه انجام می‌دهد.
بسته به یافته‌ها، ممکن است بررسی‌هایی مانند موارد زیر درخواست شوند:
آزمایش خون برای ارزیابی وضعیت عمومی و نشانه‌های التهاب
آزمایش و در صورت نیاز کشت ادرار
تصویربرداری از قفسه سینه، اگر علائم تنفسی یا یافته‌های معاینه آن را توجیه کنند
کشت خون در شرایطی که احتمال عفونت خونی مطرح باشد
آزمایش‌های اختصاصی برای عفونت‌های خاص، بر اساس علائم و سابقه تماس یا سفر
همه افراد مبتلا به تب به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند. انتخاب بررسی‌ها باید هدفمند باشد و بر اساس وضعیت بیمار و احتمال بیماری‌های مختلف صورت گیرد.
هنگام تب چه کارهایی در خانه مفید است؟
اگر وضعیت عمومی مناسب است و علامت هشدار وجود ندارد، این اقدامات می‌توانند به مراقبت بهتر کمک کنند:
مایعات کافی بنوشید و استراحت کنید.
دمای بدن را با دماسنج و در فواصل مناسب اندازه بگیرید.
لباس سبک و محیط با دمای متعادل انتخاب کنید.
در صورت نیاز به داروی تب‌بر، درباره انتخاب و مقدار مناسب آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید و دستور مصرف را رعایت کنید.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا باقی‌مانده داروهای نسخه قبلی خودداری کنید.
پایین آمدن دما پس از مصرف تب‌بر لزوماً به معنی برطرف شدن علت بیماری نیست. همچنین برای کاهش تب از روش‌های نامناسب مانند مالش بدن با الکل استفاده نکنید.
چرا نباید برای هر تبی آنتی‌بیوتیک مصرف کرد؟
آنتی‌بیوتیک‌ها بر عفونت‌های باکتریایی مشخصی اثر می‌گذارند و برای درمان عفونت‌های ویروسی معمولی کاربرد ندارند. مصرف بی‌مورد آن‌ها می‌تواند باعث عوارض دارویی و افزایش مقاومت میکروبی شود.
از سوی دیگر، انتخاب آنتی‌بیوتیک نامناسب ممکن است درمان بیماری اصلی را به تأخیر بیندازد. اگر تب ادامه دارد یا علائم بدتر شده‌اند، به‌جای شروع خودسرانه دارو باید علت احتمالی توسط پزشک بررسی شود.
چه زمانی باید به متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری مراجعه کرد؟
در بسیاری از موارد، پزشک عمومی می‌تواند ارزیابی اولیه تب را انجام دهد. بااین‌حال، مراجعه به متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری ممکن است در شرایط زیر مفید باشد:
تب طولانی یا عودکننده که علت آن مشخص نشده است
احتمال ابتلا به عفونت‌های پیچیده یا کمتر شایع
تب پس از سفر به مناطق خاص
نیاز به ارزیابی تخصصی عفونت در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
باقی ماندن تب با وجود ارزیابی یا درمان اولیه، طبق نظر پزشک
در صورت وجود علائم اورژانسی، مراجعه به متخصص در مطب جایگزین مراجعه فوری به اورژانس نیست.