بارداری خارج از رحم چیست؟
در بارداری طبیعی، تخم بارور‌شده پس از عبور از لوله رحمی به داخل رحم می‌رسد و در دیواره آن لانه‌گزینی می‌کند. در بارداری خارج از رحم، لانه‌گزینی در خارج از حفره رحم اتفاق می‌افتد.
بیشتر موارد در لوله‌های رحمی رخ می‌دهند، اما در موارد نادر ممکن است بارداری در تخمدان، دهانه رحم یا حفره شکم شکل بگیرد.
این نوع بارداری نمی‌تواند به تولد نوزاد منجر شود و در صورت ادامه رشد، ممکن است باعث آسیب بافتی و خونریزی داخلی شود. به همین دلیل، تشخیص و پیگیری پزشکی آن اهمیت زیادی دارد.
علائم بارداری خارج از رحم چیست؟
علائم ممکن است در هفته‌های ابتدایی بارداری ظاهر شوند. برخی افراد در ابتدا هیچ نشانه مشخصی ندارند و گاهی مشکل هنگام بررسی‌های اولیه بارداری تشخیص داده می‌شود.
مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
درد زیر شکم یا لگن: درد ممکن است در یک سمت شکم بیشتر باشد و به‌تدریج افزایش پیدا کند.
خونریزی یا لکه‌بینی واژینال: خونریزی ممکن است با قاعدگی معمول تفاوت داشته باشد.
درد هنگام دفع ادرار یا مدفوع: این علامت در برخی افراد دیده می‌شود.
احساس ضعف یا سرگیجه: به‌ویژه اگر خونریزی داخلی رخ داده باشد.
درد نوک شانه: این علامت می‌تواند در اثر تحریک ناشی از خونریزی داخلی ایجاد شود و نیازمند ارزیابی فوری است.
وجود هر یک از این علائم به‌تنهایی به معنای بارداری خارج از رحم نیست؛ بااین‌حال، در صورت احتمال بارداری، درد شکم یا خونریزی غیرمعمول باید جدی گرفته شود.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
پارگی لوله رحمی و خونریزی داخلی از عوارض خطرناک بارداری خارج از رحم هستند.
اگر فردی احتمال بارداری دارد و با هر یک از علائم زیر مواجه می‌شود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کند:
درد شدید یا ناگهانی شکم یا لگن
درد نوک شانه همراه با احتمال بارداری
سرگیجه شدید، ضعف ناگهانی یا غش
رنگ‌پریدگی و بدترشدن سریع وضعیت عمومی
برای بروز این علائم نباید منتظر نتیجه آزمایش یا نوبت معمول پزشک ماند. در صورت ضعف شدید یا غش، بهتر است از خدمات اورژانس کمک گرفته شود.
علت بارداری خارج از رحم چیست؟
در بسیاری از موارد، علت دقیق مشخص نمی‌شود. بااین‌حال، برخی شرایط می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند، از جمله:
سابقه بارداری خارج از رحم
سابقه جراحی لوله‌های رحمی
عفونت‌ها یا بیماری‌های التهابی لگن
برخی مشکلات مربوط به لوله‌های رحمی
مصرف دخانیات
استفاده از روش‌های کمک‌باروری، مانند لقاح آزمایشگاهی
داشتن یکی از این عوامل به معنای وقوع قطعی بارداری خارج از رحم نیست. همچنین، این عارضه ممکن است در افرادی رخ دهد که هیچ عامل خطر شناخته‌شده‌ای ندارند.
بارداری خارج از رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص بر اساس علائم به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و معمولاً به بررسی‌های پزشکی نیاز دارد.
۱. آزمایش خون بتا اچ‌سی‌جی (β-hCG)
این آزمایش میزان هورمون بارداری را در خون اندازه‌گیری می‌کند. پزشک ممکن است برای بررسی روند تغییرات هورمون، آزمایش را در فاصله زمانی مشخص تکرار کند.
نتایج باید همراه با علائم و یافته‌های سونوگرافی تفسیر شوند؛ یک عدد به‌تنهایی نمی‌تواند محل بارداری را مشخص کند.
۲. سونوگرافی واژینال
سونوگرافی واژینال یکی از روش‌های اصلی برای بررسی محل بارداری است. در برخی موارد، اگر بارداری بسیار زودرس باشد، محل آن در نخستین بررسی مشخص نمی‌شود و لازم است آزمایش‌ها و سونوگرافی طبق نظر پزشک تکرار شوند.
۳. بررسی بالینی
پزشک با بررسی علائم، سابقه پزشکی و نتایج آزمایش‌ها درباره تشخیص و اقدامات بعدی تصمیم می‌گیرد. در موارد خاص، بررسی‌های تکمیلی نیز ممکن است لازم باشد.
نکته مهم: مشخص‌نشدن محل بارداری در یک سونوگرافی اولیه، به‌تنهایی تشخیص قطعی بارداری خارج از رحم نیست؛ اما پیگیری توصیه‌شده ضروری است.
روش‌های درمان بارداری خارج از رحم چیست؟
روش درمان با توجه به وضعیت عمومی فرد، محل و اندازه بارداری، نتایج آزمایش‌ها و احتمال عوارض انتخاب می‌شود.
پیگیری پزشکی
در برخی موارد محدود و انتخاب‌شده که وضعیت فرد پایدار است و نشانه‌های آزمایشگاهی روند بهبود را نشان می‌دهند، پزشک ممکن است پیگیری دقیق و آزمایش‌های منظم را توصیه کند. این روش به معنای نادیده‌گرفتن بیماری یا پیگیری خودسرانه نیست.
درمان دارویی
در شرایط مشخص، ممکن است دارویی به نام متوترکسات برای متوقف‌کردن رشد بافت بارداری تجویز شود. این درمان به ارزیابی پزشکی، بررسی موارد منع مصرف و پیگیری منظم آزمایش خون نیاز دارد.
این دارو برای همه افراد مناسب نیست و نباید بدون تجویز و نظارت پزشک استفاده شود.
درمان جراحی
اگر پارگی لوله رحمی، خونریزی داخلی یا شرایط بالینی خاصی وجود داشته باشد، جراحی ضروری است. در موارد دیگر نیز ممکن است جراحی بهترین گزینه درمانی باشد.
نوع جراحی و اینکه آیا لازم است لوله رحمی برداشته شود، به شرایط هر فرد بستگی دارد.