مجرای اشک چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟
چشم به‌طور طبیعی اشک تولید می‌کند تا سطح آن مرطوب بماند، ذرات ریز از روی آن پاک شوند و سطح چشم در برابر عوامل محیطی محافظت شود.
اشک پس از مرطوب کردن چشم، از سوراخ‌های کوچکی در گوشه داخلی پلک‌ها وارد مجاری ظریفی می‌شود و از طریق مجرای اشکی به داخل بینی راه پیدا می‌کند. به همین دلیل است که هنگام گریه کردن، بینی نیز ممکن است آبریزش پیدا کند.
اگر این مسیر تخلیه مسدود یا تنگ باشد، اشک به‌درستی از چشم خارج نمی‌شود و روی پلک‌ها جمع می‌شود یا از گونه کودک پایین می‌ریزد.
چرا مجرای اشک در نوزادان مسدود می‌شود؟
شایع‌ترین علت انسداد مادرزادی مجرای اشک، باز نشدن کامل بخش انتهایی این مجرا هنگام تولد است. در نتیجه، اشک نمی‌تواند به‌راحتی از چشم به بینی منتقل شود.
این مشکل ممکن است در یک چشم یا هر دو چشم دیده شود و معمولاً به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیست.
عوامل و شرایط مرتبط با اشک‌ریزش چشم کودک عبارت‌اند از:
باز نشدن کامل مجرای اشک: شایع‌ترین علت انسداد مادرزادی در نوزادان.
عفونت یا التهاب چشم: ممکن است باعث ترشح، قرمزی و افزایش اشک شود.
سرماخوردگی و التهاب بینی: گاهی علائم اشک‌ریزش را تشدید می‌کند.
مشکلات سطح چشم یا پلک: بعضی اختلالات دیگر نیز می‌توانند موجب اشک‌ریزش شوند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.
بنابراین، نباید هر مورد اشک‌ریزش را بدون معاینه به انسداد مجرای اشک نسبت داد.
علائم انسداد مجرای اشک در کودکان چیست؟
علائم معمولاً از هفته‌های نخست زندگی ظاهر می‌شوند و ممکن است شدت آن‌ها در طول روز تغییر کند.
۱. اشک‌ریزش مداوم
یکی از مهم‌ترین نشانه‌ها، جمع شدن اشک در چشم کودک حتی زمانی است که گریه نمی‌کند. گاهی اشک از گوشه چشم پایین می‌ریزد و پوست اطراف چشم را مرطوب نگه می‌دارد.
۲. ترشحات چسبناک در گوشه چشم
ممکن است والدین پس از بیدار شدن کودک متوجه ترشحات سفید، زرد یا چسبناک در گوشه چشم یا روی مژه‌ها شوند. این ترشحات همیشه به معنای عفونت نیستند؛ اما اگر با قرمزی چشم یا تورم همراه باشند، باید بررسی شوند.
۳. جمع شدن اشک در گوشه داخلی چشم
گاهی اشک در نزدیکی گوشه داخلی چشم جمع می‌شود و به‌سختی تخلیه می‌شود. این وضعیت می‌تواند در یک چشم بیشتر از چشم دیگر باشد.
۴. تحریک پوست اطراف چشم
خیس ماندن مداوم پوست و پاک کردن مکرر اشک ممکن است باعث قرمزی، خشکی یا تحریک پوست اطراف پلک شود.
نکته مهم: در انسداد ساده مجرای اشک، خود کره چشم معمولاً سفید است و قرمزی قابل‌توجه یا تورم شدید انتظار نمی‌رود. بروز چنین علائمی می‌تواند نشانه مشکل دیگری باشد.
آیا اشک‌ریزش چشم نوزاد همیشه نشانه انسداد مجرای اشک است؟
خیر. اشک‌ریزش چشم کودک علت‌های مختلفی دارد و انسداد مجرای اشک تنها یکی از آن‌هاست.
برای مثال، التهاب ملتحمه، تحریک سطح چشم، مشکلات پلک و در موارد نادر گلوکوم مادرزادی نیز می‌توانند با اشک‌ریزش همراه باشند.
اگر اشک‌ریزش با حساسیت به نور، کدر شدن سطح شفاف چشم، بزرگ‌تر به نظر رسیدن چشم، درد یا قرمزی قابل‌توجه همراه باشد، ارزیابی سریع پزشکی ضروری است.
به‌ویژه در نوزادان، بهتر است علت اشک‌ریزش مداوم توسط پزشک مشخص شود تا بیماری‌های دیگری که به درمان متفاوت نیاز دارند، نادیده گرفته نشوند.
انسداد مجرای اشک در کودکان چگونه درمان می‌شود؟
روش درمان به سن کودک، شدت علائم و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. بسیاری از موارد انسداد مادرزادی به‌مرور زمان و بدون نیاز به جراحی برطرف می‌شوند.
۱. انتظار همراه با پیگیری پزشکی
در بسیاری از نوزادان، مجرای اشک طی ماه‌های نخست زندگی به‌طور طبیعی باز می‌شود. به همین دلیل، اگر پزشک انسداد ساده را تشخیص دهد و نشانه خطرناکی وجود نداشته باشد، ممکن است پیگیری و مراقبت در خانه کافی باشد.
بااین‌حال، اگر علائم ادامه پیدا کنند یا تشدید شوند، کودک باید دوباره ارزیابی شود.
۲. تمیز کردن صحیح چشم کودک
برای پاک کردن ترشحات می‌توان از گاز استریل یا پد تمیز آغشته به آب استریل استفاده کرد. در صورت نبود آب استریل، آب جوشانده‌شده‌ای که کاملاً خنک شده باشد نیز می‌تواند برای این کار مناسب باشد.
دست‌ها را پیش از تماس با چشم کودک بشویید و ترشحات را به‌آرامی پاک کنید. برای هر چشم از بخش تمیز جداگانه‌ای از گاز یا پد استفاده کنید تا احتمال انتقال آلودگی کاهش یابد.
از مالش شدید چشم یا استفاده از مواد خانگی و محلول‌های غیرمخصوص چشم خودداری کنید.
۳. ماساژ مجرای اشک؛ فقط با آموزش صحیح
در برخی موارد انسداد مادرزادی، پزشک ممکن است ماساژ مخصوص مجرای اشک را توصیه کند. این روش با ماساژ معمولی پلک تفاوت دارد و انجام نادرست آن ممکن است باعث آسیب یا تحریک پوست شود.
از آنجا که روش مناسب به وضعیت کودک بستگی دارد، بهتر است والدین پیش از شروع ماساژ، شیوه صحیح آن را از پزشک یا کادر درمان آموزش ببینند.
از فشار دادن شدید گوشه داخلی چشم یا تلاش برای باز کردن مجرا به‌صورت دستی خودداری کنید.
۴. استفاده از قطره‌های چشمی در صورت نیاز
قطره آنتی‌بیوتیک مجرای مسدودشده را باز نمی‌کند. پزشک ممکن است در صورت وجود عفونت یا ترشحات عفونی، داروی مناسب تجویز کند.
از مصرف خودسرانه قطره‌های آنتی‌بیوتیک، کورتونی یا قطره‌های باقی‌مانده از درمان قبلی خودداری کنید؛ زیرا انتخاب دارو به علت علائم بستگی دارد.
۵. باز کردن مجرای اشک با روش پزشکی
اگر انسداد برطرف نشود یا علائم ادامه‌دار و آزاردهنده باشند، چشم‌پزشک ممکن است باز کردن مجرای اشک با ابزار ظریف پزشکی را پیشنهاد کند. این روش معمولاً با عنوان پروبینگ مجرای اشک شناخته می‌شود.
زمان انجام آن به سن کودک، شدت علائم، یافته‌های معاینه و نظر متخصص بستگی دارد. در بعضی موارد، اقدامات دیگری نیز لازم می‌شود.
این تصمیم باید پس از معاینه و بررسی شرایط کودک گرفته شود؛ زیرا همه کودکان مبتلا به انسداد مجرای اشک به اقدام جراحی نیاز ندارند.
چه زمانی برای اشک‌ریزش چشم کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده اشک‌ریزش مداوم، بهتر است برای تشخیص علت با پزشک مشورت کنید. مراجعه در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
قرمزی شدید یا تورم پلک: به‌ویژه اگر تورم رو به افزایش باشد.
برجستگی قرمز و دردناک در گوشه داخلی چشم: ممکن است نشانه عفونت کیسه اشکی باشد.
ترشحات چرکی همراه با قرمزی چشم: نیازمند ارزیابی پزشکی است.
کدر شدن سطح شفاف چشم یا حساسیت شدید به نور: باید سریع بررسی شود.
تب در نوزاد زیر سه ماه: تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر در این سن نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
اگر کودک بی‌حال است، حال عمومی مناسبی ندارد یا تورم و قرمزی چشم به‌سرعت پیشرفت می‌کند، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.
آیا انسداد مجرای اشک می‌تواند به بینایی کودک آسیب برساند؟
در بیشتر موارد انسداد ساده مادرزادی، پیش‌آگهی خوب است و مجرا با گذشت زمان باز می‌شود. بااین‌حال، تشخیص صحیح اهمیت دارد؛ زیرا بعضی بیماری‌های دیگر چشم ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند.
همچنین، انسداد مجرا گاهی می‌تواند با عفونت کیسه اشکی یا التهاب اطراف چشم همراه شود. به همین دلیل، مشاهده علائم جدید یا تشدید علائم قبلی نباید نادیده گرفته شود.
معاینه پزشکی کمک می‌کند علت اصلی مشخص شود و در صورت نیاز، درمان مناسب در زمان درست انجام گیرد.
جمع‌بندی
اشک‌ریزش مداوم چشم کودک می‌تواند ناشی از انسداد مادرزادی مجرای اشک باشد؛ مشکلی که در بسیاری از نوزادان با گذشت زمان برطرف می‌شود. بااین‌حال، تشخیص قطعی تنها بر اساس علائم ظاهری امکان‌پذیر نیست.
تمیز کردن صحیح چشم، پرهیز از مصرف خودسرانه دارو و مراجعه به‌موقع به پزشک، به مراقبت بهتر از سلامت چشم کودک کمک می‌کند.
اگر چشم کودک شما دائماً اشک‌آلود است یا ترشحات مکرر دارد، برای بررسی علت و انتخاب روش مناسب درمان با پزشک مشورت کنید.
لین یک؛ سرزمین انتخاب‌های تازه
با استفاده از لین یک می‌توانید اطلاعات پزشکان و خدمات پزشکی را بررسی کنید و برای پیدا کردن متخصص مناسب، از صفحات پزشکان مرتبط کمک بگیرید.